Achter een lange muur aan de Vincentiusstraat ligt een complex dat de meeste Roosendalers alleen van buiten kennen. Mariadal, het klooster van de Franciscanessen van Roosendaal, is decennialang een van de stilste en tegelijk invloedrijkste plekken van de stad geweest. Wat daar gebeurde, raakte het onderwijs, de zorg en het dagelijks leven van duizenden mensen.
De congregatie werd in 1832 opgericht vanuit de Franciscanessen van Dongen, door Maria Raaymakers uit Sint-Oedenrode, die als kloosternaam Marie Joseph koos. De zusters behoorden tot de Penitenten Recollectinen, met stilte en afzondering als uitgangspunt. Het eerste klooster stond aan de Molenstraat en groeide later uit tot het grote complex aan de Vincentiusstraat. Op het hoogtepunt telde de orde ongeveer twaalfhonderd zusters.
Dat aantal zegt iets over de schaal van het werk. De congregatie richtte zich eerst op kleuter-, lager- en middelbaar onderwijs, en later kwamen pastorale en andere hulpverlenende taken erbij. In 1907 stichtten de zusters het ziekenhuis Charitas aan de Kalsdonkstraat, een voorloper van het Sint-Franciscusziekenhuis dat in 1968 gereedkwam. In 1926 kwam Huize Sint-Elisabeth aan de Wouwseweg, oorspronkelijk bedoeld voor zieke en oudere zusters, later ook voor anderen, en in 2020 overgedragen aan een stichting.
Het werk bleef ook niet binnen Roosendaal. Er kwamen vestigingen in verschillende Nederlandse plaatsen en vanuit het missiewerk in Chili, Suriname, Curaçao en Bonaire. De missie op Curaçao begon in 1842 met een armenschool in Willemstad, in 1856 volgde Kralendijk op Bonaire, in 1852 openden de zusters een weeshuis. Na schooltijd werd nog een paar uur les gegeven aan slavenkinderen. In 2024 werd die missie na ruim anderhalve eeuw gesloten.
Het gebouw dat er nu staat is uit 1934, ontworpen door Joseph Cuypers en Franciscus Sturm in de stijl van de Delftse School, met een T-vormige plattegrond. De kapel achter het klooster is het opvallendste deel: baksteenexpressionisme in de lijn van Dom Bellot, met een koepel boven de altaarruimte die rust op marmeren zuilen, topgevels met glas-in-loodramen en een klein klokkentorentje als bekroning. De grote ommuurde kloostertuin heeft een geometrisch padenpatroon, een kerkhof en een devotiekapel. Zowel het klooster als de kloostermuur zijn rijksmonument.
Inmiddels huist in het heemhuis op het terrein de Heemkundekring De Vrijheijt van Rosendale, wat eigenlijk goed past: een plek die generaties lang aan overdracht werkte, waar nu de lokale geschiedenis zelf wordt bijgehouden.
Wat Mariadal voor Roosendaal heeft betekend, is daarom niet alleen architectuur. Het is een stuk infrastructuur dat er was voordat de overheid het overnam. Scholen, een ziekenhuis, zorg voor ouderen: dat kwam hier allemaal uit een congregatie die met stilte en afzondering als regel begon en vervolgens een stad hielp opbouwen.
